Esfahan - Old Extraction place ( اصفهان - عصارخانه شاهی )
ورودی عصار خانه
نمایی از آسیابها
گروه توریستی
درب ورودی عصارخانه
آسیابها
گرمخانه
کوزه های سفالین جهت نگهداری روغن
زنگ گردن شترها
دیوار سست و خطرناک
عصارخانه شاهی
عصار در لغت به معنای روغنگر و کسی که از دانه هایی مانند کرچک ، کنجد و امثال آنها روغن می گیرد ، می باشد
در ضلع شمالی میدان نقش جهان ، از بازار عطارها که بگذری به تیمچه ( پاساژ ) عصاری می رسی در وسط این تیمچه و در ضلع جنوبی آن درب چوبی کوچکی همراه با یک راهروی باریک پنج متری شما را به محوطه عصار خانه شاهی می رساند . وقتی وارد می شوی خود را در چهارصد سال پیش حس می کنی وقتی که در زمان شاه عباس اول ( سال 1021 ه ق ) از این محل جهت روغنگیری از انواع دانه ها برای مصارف سوخت و خوراکی استفاده می شده است
اطلاعات مختصری در مورد این محل داشتم ولی امکان بازدید برای عموم به علت تعمیرات و مسائل دیگر وجود نداشت تا اینکه یک روز عصر دو نفر خانم جوان و عاشق میراث فرهنگی پوستری از عصار خانه شاهی را به محل کار من آوردند و اطلاع دادند که خوشبختانه امکان بازدید از این محل برای عموم فراهم شده است ( ولی با هماهنگی از قبل ) . فردای آنروز به همراه یک گروه چند نفری از توریستهای اروپایی برای بازدید به آنجا رفتم
بلیط ورودی برای ایرانی 300 تومان و برای توریستها 1000 تومان بود . وارد شدیم و خانم جوانی ضمن خوش آمد گویی به ما شروع به دادن توضیحات کاملی در مورد محل نمود . در همین جا از ایشان و همکاران محترمشان کمال تشکر و سپاسگزاری را دارم . بازدید حدود 45 دقیقه طول کشید با اینکه فضای محل خیلی بزرگ نبود ولی سرشار از قدمت و نادیده هایی بود که من برای اولین بار آنها را می دیدم . انواع و اقسام ادوات و ابزار های سبک و سنگین که در مراحل مختلف روغنگیری به کار گرفته می شده است
این محل حدود 70 سال قبل دچار آتش سوزی شده و قسمتی از آن از بین می رود و تا 50 سال قبل نیز از محل استفاده می شده است که بعد از آن بدون استفاده مانده و قسمتی از آن تبدیل به مغازه گشته و بافت اولیه آن تخریب شده است به طوری که در ابتدا این محل 360 در 700 متر مساحت داشته است که هم اکنون به یک سوم کاهش یافته است . در سالهای اخیر به همت سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان این محل مرمت گشته و برای بازدید آماده شده است که جای امیدواری و خوشحالی است ولی در حال حاضر این محل به علت قدمت زیادی که دارد از نظر استحکام دیوارهای اصلی دچار معایب و خطراتی است که باید سریعا و به صورت اصولی بازسازی و رفع عیب گردد تا قبل از اینکه آسیبی به کسی یا به محل برسد . آثار گرانبهایی همچون این عصارخانه جدا از افتخار ملی و یادگار کهن گذشتگان می تواند همچون ثروتی بالقوه در جهت توسعه صنعت توریسم به کار گرفته شود . زیاد است از این بناها و محلهای کهنی که میتواند توریستها را حتی برای یک ساعت هم که شده در اصفهان بیشتر نگاه دارد و درآمد بیشتری را نصیب مملکت نماید . متاسفانه اکثر این بناها بر سر مالکیت دچار اختلاف بوده و روز به روز فرسوده گشته و از بین می روند بدون آنکه کسی آنها را ببیند و به آنها افتخار کند و یا درآمدی از آن حاصل گردد .امید است سازمانها و نهادهای مختلف اختلافات را در این گونه موارد کنار گذاشته و با یکدیگر تعامل نمایند تا به این وسیله از فرصتهای شغلی مختلفی که برای همگان پیش خواهد آمد در جهت ارتقا و پیشرفت کشور گام برداریم . به عنوان مثال می توان به همین گروه توریست اروپایی اشاره نمود که در مدت کمتر از یک ساعت حدود 20 هزار تومان جهت بازدید عصارخانه پرداخت نمودند . ای کاش دولتمردان صورتهای دیگر انرژی را نیز می دیدند و در جهت پیشرفت انرژی توریسم نیز که این هم حق مسلم ماست و هیچ گاه تمام نمی شود ، گامهای استوارتری بر می داشتند چرا که انرژی هسته اتم هم روزی به پایان خواهد رسید
دانه هایی همچون کرچک ، منداب ، شاه دانه ، کنجد و غیره جهت روغن کشی به محل آورده میشدند که از بین آنها منداب ( با صدای فتحه م ) جهت سوخت استفاده می شده و بد بو بوده است . دانه ها را ابتدا در گرمخانه که در قسمت فوقانی کارگاه قرار داشته و با شعله آتشی گرم می شده است نگاه می داشتند . آتش را با وسیله ای به نام همبونی که از چند لایه پوست درست شده و مشک مانند است دم میزدند تا شعله ور گردد سپس دانه ها را توسط حفره ای به پایین منتقل می نمودند بعضی از دانه ها که پوست دار بودند در هاون سنگی بزرگی توسط ضربات چوب پوست گیری می شدند و سپس به زیر چرخ آسیاب که توسط شتر ها گردانده می شدند هدایت شده و روغن آنها گرفته می شده است
دو نوع آسیاب در محل وجود داشته یکی جهت روغن گیری و دیگری جهت آرد نمودن دانه ها ، بدین صورت که بعضی از دانه ها ابتدا تبدیل به آرد می شده و سپس با اضافه نمودن آب آن را خمیر ( معروف به کله با صدای ضمه برای ک ) می کردند و با کوبیدن خمیر روغن آن را می گرفته اند باقیمانده دانه ها پس از طی مراحل فو ق جهت خوراک دام و مصارف داروئی استفاده می شده است . روغن بدست آمده را در کوزه های عایق بندی شده نگهداری می کردند و مقداری از آن را در ظروف مشک مانندی می ریختند و درب آن را طلاکوب می کردند و به عنوان تحفه برای شاه می فرستادند
salam kousha jan
khaile mamnoon az tozihat kamel va zibat . man to en tehran shologh ba didan webloget khastegim dar mireh va ye chiz jadid yad migiram. vaghean hefz engoneh makanha az enrge hastei ham vajebtar hast.
